O Projekcie

Pomorze to obszar, który często określa się mianem wielokulturowego. Jego wielokulturowość tworzy zarówno przedwojenna, jak i powojenna historia oraz kultura licznych nacji, grup etnicznych, wyznaniowych czy regionalnych. Dla Pomorza Wschodniego (Żuław i Powiśla) datą graniczną był 1945 r., kiedy to duża część ludności Pomorza, głównie pochodzenia niemieckiego, została zmuszona do opuszczenia swoich domów i wysiedlona na zachód Europy. Ich miejsce zajęli nowi osadnicy z centralnej i południowo-wschodniej Polski, dawnych Kresów Wschodnich oraz repatrianci i reemigranci z różnych części Europy Wschodniej i Zachodniej, a także Ukraińcy w ramach Akcji „Wisła” w 1947 r.

Adaptacja i integracja nowych mieszkańców Pomorza przebiegała początkowo na poziomie narodowym poprzez propagowanie kultury i tradycji określanych jako polskie. Po 1989 r. i zmianie ustroju państwa nastąpiła również zmiana w polityce kulturalnej instytucji kultury, wzrosła aktywność społeczności lokalnych Pomorza i rozwinął się ruch regionalny. O ile obecnie ludność Kaszub czy Kociewia identyfikuje się ze swoim miejscem zamieszkania oraz kultywuje własne zwyczaje i tradycje, o tyle na ziemiach przyłączonych do Polski po wojnie tożsamość regionalna i tradycje zaczęły się dopiero tworzyć, co wynika z przerwania ciągłości kulturowej regionów po II wojnie światowej. Świadczy to o tym, że nowi osadnicy i ich potomkowie odczuwają coraz większą potrzebę zaznaczania własnej odrębności kulturowej w odniesieniu do zwyczajów kulturowych przodków. Przykładem grupy, która tworzy nowe tradycje regionu w odniesieniu do dziedzictwa kulturowego przodków, jest społeczność ukraińska. Jej kultura tradycyjna i zwyczaje przetrwały częściowo w wymiarze niematerialnym w wyniku nikłej adaptacji kulturowej, dlatego należy poddać ocenie „kulturę żywą”, aktualnie funkcjonujące tradycje w środowiskach Ukraińców na Pomorzu.

W ramach projektu „Wielokulturowe Pomorze: Ukraińcy i ich dziedzictwo kulturowe na Żuławach i Powiślu” planowana jest dokumentacja niematerialnego dziedzictwa kulturowego Ukraińców na Żuławach i Powiślu jako grupy etnicznej i religijnej. Kultura ukraińska obecnie stanowi jeden z elementów, na podstawie których budowana jest tożsamość lokalna i regionalna na obszarze Żuław i Powiśla. Projekt ma na celu: (1) dokumentację przejawów niematerialnego dziedzictwa kulturowego (tradycji, zwyczajów kulturowych, obrzędów dorocznych i rodzinnych, rękodzieła itp.) w wielopokoleniowych rodzinach ukraińskich lub pochodzenia ukraińskiego; oraz (2) opis i analizę zmian czy przeobrażeń ich kultury tradycyjnej wśród kolejnych pokoleń Ukraińców urodzonych już na Żuławach i Powiślu.

Dokumentacja będzie prowadzona w ramach współpracy Stowarzyszenia „Kochamy Żuławy” z wykładowcami oraz studentami etnologii z Instytutu Archeologii i Etnologii Uniwersytetu Gdańskiego, którzy w październiku przeprowadzą szczegółowe badania terenowe na Żuławach i Powiślu, w oparciu o metody i narzędzia charakterystyczne dla etnografii. Respondentami będą głównie osoby skupione wokół parafii greckokatolickich w Cyganku (powiat nowodworski) oraz w Dzierzgoniu (powiat sztumski), a także dawni i obecni członkowie Związku Ukraińców w Polsce i ich kół w obu regionach. W trakcie badań będzie prowadzony blog przez członków stowarzyszenia i studentów, na którym będą publikowane codzienne relacje z badań terenowych.

Zgromadzone materiały etnograficzne w końcowym etapie projektu zostaną opracowane i wydane w publikacji dostępnej on-line jako artykuły popularnonaukowe i będą one przybliżać niematerialne dziedzictwo kulturowe społeczności ukraińskiej na Pomorzu szerokiemu gronu odbiorców. Do współpracy przy publikacji będą także zaproszeni lokalni działacze ukraińscy oraz naukowcy zajmujący się tą tematyką. Zostanie przygotowana także multimedialna wystawa zdjęć dokumentująca życie codzienne Ukraińców na Żuławach i Powiślu oraz ich kulturę. Podsumowaniem projektu będzie zorganizowanie dwóch spotkań. Pierwsze odbędzie się w Szkole Łacińskiej w Malborku dzięki współpracy z Malborskim Centrum Kultury i Edukacji. Spotkanie będzie mieć charakter warsztatowy i zostanie skierowane do instytucji kultury, stowarzyszeń, liderów lokalnych i mieszkańców, jego celem jest przekazanie szerszemu gronu wiedzy o powojennych wydarzeniach społeczno-kulturowych i roli kultury ukraińskiej w budowaniu współczesnego wizerunku i tożsamości omawianych regionów. Warsztatom będzie towarzyszyć również szkolenie z zakresu Konwencji UNESCO z 2003 r. w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Drugie spotkanie odbędzie się w Gdańsku na Uniwersytecie Gdańskim (Wydział Historyczny) i będzie podsumowaniem projektu. Podczas niego zaprezentowane zostaną materiały i wnioski z badań etnograficznych oraz multimedialna wystawa fotograficzna.

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Wnętrze cerkwi greckokatolickiej w Cyganku na Żuławach, fot. Aleksandra Paprot

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Cerkiew greckokatolicka w Dzierzgoniu na Powiślu, fot. Aleksandra Paprot

SAMSUNG CAMERA PICTURES

Pamiątkowy ręcznik obrzędowy z ukraińską wyszywanką jednej z mieszkanek Marzęcina, fot. Aleksandra Paprot

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s